permalink

2

Niets zo doorleefd als het oude, papieren boek

Volkskrant_logoEen oudere kennis luisterde verbaasd naar mijn enthousiasme over de op maat gemaakte boekenkast die mijn huiskamer siert. Toen ik aankwam bij de ingebouwde spotjes hield hij het niet meer uit en vroeg: ‘Heb je nog zoveel boeken dan? Jongeren van nu lezen toch alleen digitaal?’ Hij keek hierbij als een echte doemdenker.

In discussies over het papieren boek versus het e-book zijn grofweg drie groepen te onderscheiden.

Doemdenkers voorspellen met veel pathos de ondergang van het papieren boek, het liefst gelardeerd met frasen als ‘de jeugd van nu (die volgens hen het e-book massaal omarmt) wordt steeds dommer’.

Pragmatici reageren sussend dat hiermee juist een geweldige symbiose is ontstaan: een ‘ouderwetse’ leeservaring, zonder dat gehannes met bladzijdes en gezeul met dikke pillen.

De zorgelozen tenslotte, kunnen zich met de beste wil van de wereld een werkelijkheid zonder papieren boeken niet voorstellen. Zo zei Stephen Fry (taalliefhebber): “Books are no more threatened by e-books, than stairs were by elevators”. Met immense inspanning en een beroep op hun fantasie kan deze groep zich voorstellen dat de e-reader handig is voor op vakantie, in de trein, in de rij van de supermarkt, maar dan alleen als tijdelijke vervanging voor dat heerlijke gevoel van een bladerbaar boek in je handen.

Zelf was ik ervan overtuigd onderdeel te zijn van de tweede groep, maar merk dat ik me, soms met veel gevoel voor pathos, in de derde groep bevind. Waarom ik bij speciale boeken toch voor een papieren versie kies:

Velen zien het schrijversbestaan voor zich als het bewonen van een Bounty-eiland. Maar net zoals overleven op een eiland weinig te maken heeft met comfortabele romantiek, is ook het schrijversbestaan niet altijd even gemakkelijk. Het verschil is dat het bij schrijven niet gaat om fysieke uitdagingen, maar om de zelfopgelegde uitdaging in het hoofd van de schrijver. In interviews valt te lezen dat schrijven voor velen een beproeving is.

De weg naar erkenning, succes, of de mogelijkheid jezelf met het schrijven te kunnen onderhouden is lang. De tot de verbeelding sprekende carrière van de Britse Zadie Smith is een uitzondering. Vele inmiddels beroemde schrijvers leden jarenlang een van veraf gezien literair, maar in de praktijk armoedig bestaan. V.S. Naipaul beschreef zijn beginjaren als ploeterende schrijver als gruwelijk. De alom bejubelde Hilary Mantel werd lange tijd niet voor vol gezien. De wereldberoemde verhalen van Jhumpa Lahiri werden jarenlang afgewezen door uitgevers.

Kortom, het gewicht van ieder boek afzonderlijk, alle pagina’s met gedrukte letters waarin zich het verhaal ontvouwt, laat de lezers wat voelen van de gevechten van de schrijver. De angsten, frustraties en vaak jarenlange eenzame arbeid waarmee het resultaat tot stand is gekomen – dat verdient iets tastbaars.

Een fysiek boek draag je bij je als een kameraad. De personages worden onderdeel van je leven. Je deelt hun zorgen, hun problemen, hun euforie en geschater. Hun belevenissen vinden door je verbeelding een ingang naar jouw werkelijkheid. Dit alles gepaard met de nodige rituelen: het opsnuiven van de geur van een nieuw of oud boek, oortjes vouwen of onderstrepen van zinnen met de onnavolgbaarheid van Humberts gedachten in Lolita, de tastbare eenzaamheid uit de verhalen van Lahiri. Uiteraard valt er voor dit rituelengebruik vast een mouw aan te passen als het gaat om een e-reader (al zal de geur iedere keer hetzelfde zijn), maar maken vooral het lezen van een papieren boek tot een bijzondere ervaring.

Jaren later vind je terugbladerend sporen terug van je eigen ontwikkeling. Je herinnert je in welke levensfase je een bepaald boek las, welke lessen je eruit leerde, welke boeken je leven in een andere richting hebben geduwd. In boeken geschreven door anderen vind je aldus een stukje van je eigen verhaal terug. Dat maakt een boekenkast speciaal: een verzameling tastbare boeken biedt de mogelijkheid een rangorde aan te brengen en op deze manier je eigen levensverhaal te vertellen. Daar kan het e-book nog niet aan tippen.

Dit stuk verscheen in de Volkskrant op 12-8-2013

facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

2 Comments

Geef een reactie

Required fields are marked *.


background