permalink

0

Britse tragedie in India – Recensie van de film Trishna

Bij de combinatie India en het Verenigd Koninkrijk denken velen allereerst aan een beladen geschiedenis waarin kolonialisme, imperialisme en migratiestromen de rode draad vormen. De laatste  jaren lijken de twee landen elkaar echter geregeld te vinden op een, in eerste instantie, onverwacht terrein: Engelse romans uit de negentiende eeuw worden verfilmd in een Indiase context.

Als je er beter over nadenkt, wordt deze keuze echter steeds logischer. Wat de klassieke Engelse romans zo interessant maakt, zijn de immense klassenverschillen, de beperkingen die dit met zich meebrengt in bijvoorbeeld de liefde en de manier waarop de hoofdpersonen binnen dit kader vechten voor hun plek in de wereld. In huidig Engeland zouden deze verhaallijnen niet meer tot hun recht komen, maar India, waar niet alleen verschillende klassen naast elkaar leven, maar ook verschillende tijdperken door elkaar heen lopen, vormt een zeer geschikte setting voor de negentiende-eeuwse verhalen.

In 2000 was er bijvoorbeeld Kandukondain Kandukondain, een geslaagde Tamil-verfilming van de Britse bestseller Sense and Sensibility (Jane Austen), met Tabu en Aishwarya Rai in de hoofdrollen. In de film worden de twee zussen in hun strijd voor een goed huwelijk en goed bestaan gestuurd door financiën, klassenverschillen en hun eigen kijk op de liefde.

Afgelopen april opende de twintigste editie van het Open Doek filmfestival in België met de film Trishna, geregisseerd door Micheal Winterbottom, en gebaseerd op het boek Tess of the d’ Ubervilles van de Engelse romanschrijver Thomas Hardy. Op de vraag waarom Winterbottom ervoor heeft gekozen om het verhaal naar India te verplaatsen zegt hij in een interview:

“Tess of the d’ Ubervilles is niet zomaar een romantisch liefdesverhaal. Het gaat in feite over de liefde tussen twee mensen met verschillende achtergronden en culturen. Waar kan je dat beter in beeld brengen dan India? In een grote stad als Mumbai zie je de nieuwe rijken met hun mobieltjes en laptops over straat paraderen, terwijl je een straat verder kinderen water ziet pompen bij een waterput omdat er in hun buurt geen waterleiding ligt. Het contrast tussen die twee werelden is exact waar Hardy over schreef. Ik vind dat voor dit verhaal India veeleer een logische locatie is dan een vergezochte.”

De film Trishna gaat over Jay, opgegroeid in Engeland, zoon van een rijke Indiase hoteleigenaar en door zijn opvoeding zeer verwend. Eenmaal in India zijn er weinig prikkels voor hem om iets anders te doen dan rondhangen met vrienden (geldzorgen heeft hij immers niet). Op een van deze tripjes ontmoet hij Trishna, een opvallend dorpsmeisje van eenvoudige komaf, en voelt zich sterk tot haar aangetrokken. Als haar familie in financiële moeilijkheden komt, regelt hij een baan in een van de luxehotels van zijn vader. Trishna pakt haar spullen in, neemt afscheid van haar familie en wordt onderdeel van het hotelpersoneel.

Aanvankelijk heeft de film iets weg van de Indiase variant van Pretty Woman. Een rijke jongen wordt verliefd op een mooi arm meisje en zorgt dat ze werk krijgt. Op de werkvloer wisselen ze stiekeme blikken uit en heel voorzichtig en subtiel groeit dit uit tot een relatie. Na allerlei ontwikkelingen besluiten ze samen weg te lopen naar de grote stad waar Jay wil werken als filmproducer. In Mumbai wonen ze samen. Ver weg van hun beider families en door de anonimiteit van de grote stad hoeven ze hun relatie ondanks het klassenverschil niet te verbergen. Van een dorpsmeisje in salwaar kameez zien we Trishna opeens in hippe stedelijke jurken, ze volgt danslessen en bevindt zich tussen beroemdheden.

Maar de scheve machtsverhouding waarop de relatie is gebaseerd wordt steeds ongemakkelijker. Jay hanteert dubbele standaarden, kan zich niet verplaatsen in Trishna, doordingt haar er steeds van dat ze door hem daar is en van hem afhankelijk is. Tegelijkertijd is Trishna niet meer het naïeve meisje dat Jay innig dankbaar is.

Deze verandering van Trishna, het besef dat niet alleen de wereld veel groter is dan ze altijd dacht, maar vooral haar eigen kunnen en mogelijkheden, zorgt ervoor dat hun relatie verandert in een gevaarlijk, sadistisch machtsspel. Jay beperkt haar, ziet haar als een product wat hij eigenhandig heeft gecreëerd. Hoe meer Trishna zich ontwikkelt, des te meer behandelt Jay haar als zijn seksuele speeltje. Maar waar Trishna eerst gewillig gehoorzaamt (terwijl je je als kijker behoorlijk opwindt), begint er diep van binnen een vuur van protest te branden.

Het laatste deel van de film stelt teleur. De subtiliteit van het eerste deel is verdwenen en vervangen door groteske gebeurtenissen en handelingen, die de complexiteit van de thema’s geen recht aan doen. Op een andere manier vertelt zou het einde mogelijk indruk maken. Nu verlaat de kijker de film  met een gefrustreerd gevoel. Wel worden interessante vragen opgeroepen als het gaat om relaties: Hoe kan een gezonde relatie overgaan in een verhouding met sadistische trekken? In hoeverre kom je tegemoet aan de behoeften van de ander? Wat als die behoeften raken aan het perverse? Waar ligt de grens van het toelaatbare en wie bepaalt deze?

De hoofdrol in Trishna wordt gespeeld door Freida Pinto, wereldberoemd geworden door Slumdog Millionaire heeft ze de rollen nu voor het uitkiezen. In deze film zien we dat Pinto de kunst beheerst van het acteren zonder woorden. Als de ingetogen en schuchtere Trishna, die veel slimmer is dan ze aanvankelijk beseft, zeggen haar blikken alles. Jay wordt gespeeld door Riz Ahmed, een acteur van Pakistaanse afkomst. Net als Jay heeft hij een kosmopolitische achtergrond en voelt zich verbonden met meerdere landen. Hij kan zich daarom goed inleven in de situatie van de ontheemde en teruggekeerde Indiër die hij speelt.

Er is nog een derde hoofdpersoon in het verhaal: India. En dit ‘personage’ maakt het laatste, teleurstellende deel van de film een beetje goed. Niet alleen wordt de uiteenlopendheid van het land prachtig in beeld gebracht in de film, het land fungeert ook als een metafoor. De transformaties in de relatie van de hoofdpersonen die veroorzaakt wordt door hun eigen snelle ontwikkeling (vooral die van Trishna), lijkt te staan voor de snelle veranderingen in de Indiase maatschappij. De film zet aan tot denken over de vele lagen van dit fascinerende land, die werelden in werelden bevat. De manier waarop je van de ene dag een arm dorpsmeisje bent en de volgende dag kans maakt om in een Bollywoodfilm te dansen of een opleiding te volgen tot hotelmanager, lijkt alleen te kunnen in hedendaags India.

Geplaatst in OHM Vani juli 2012

 

facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

Geef een reactie

Required fields are marked *.


background